Walther Ligtvoet

Hoe ik mijn publiek probeer op te bouwen zonder sociale media.

Ik wil afscheid nemen van sociale media, niet uit hekel aan technologie, maar omdat ik op zoek ben naar een publiek dat écht om mijn werk geeft, een publiek dat verder gaat dan likes en vluchtige reacties. In dit essay betoog ik dat kunstenaars en schrijvers niet afhankelijk hoeven te zijn van sociale media om gezien te worden. Sterker nog: eigen kanalen en offline netwerken werken vaak beter. Maar hoe breng je je werk onder de aandacht van anderen die tegenwoordig juist allemaal door die sociale media zijn opgezogen? En waarom zou je dat willen?

Met name platformen als META (Facebook, Instagram etc.) hebben jarenlang hun platformen geoptimaliseerd om publiek vast te houden. Zij hebben hun algoritmes zo ingesteld dat kunstenaars gedwongen worden om content te maken die past binnen hun commerciële doelen: kort, oppikkend, en gericht op maximale scrolltijd. Dit betekent dat diepgaand werk, werk dat tijd en aandacht verdient, vaak onzichtbaar blijft. Kunstenaars raken hierdoor niet alleen afhankelijk van deze platformen, maar worden ook gedwongen om hun werk aan te passen aan de logica van likes en shares.

Tegelijkertijd heb je ook geen idee of het publiek dat je lijkt te bereiken wel echt jouw publiek is. Zijn dat de mensen die je werk kopen? Je vragen om werk te maken? Op veel platformen zijn mensen gewend te scrollen, snel een like te plaatsen en een korte comment (“mooi!”, “wat gaaf!”) en weer verder te scrollen of te swipen. Je hebt geen middelen waarmee je kunt meten of iemand daadwerkelijk interactie heeft gehad met je werk. Zichtbaarheid op sociale media staat niet gelijk aan werkelijke aandacht. En juist dat laatste is wat je wenst als kunstenaar. Aandacht voor je werk, interactie met wat je hebt geproduceerd.

Als kunstenaar, auteur en fotograaf zoek ik zelf naar manieren om mijn werk zichtbaar te maken zonder afhankelijk te zijn van platformen als META of X. Wat gebeurt er als je weigert mee te doen aan dit spel? Wat als je in plaats daarvan kiest voor digitale autonomie, voor kanalen waar jij de regie hebt? Dit is hoe ik dat doe.

Hoe bouw je als kunstenaar aan eigen publiek zonder sociale media?



Helaas(?) is het internet niet weg te denken in onze samenleving als je mensen wil bereiken maar sociale media hoeven daar geen onderdeel van uit te maken. Het begint met een plaats op het wereld wijde web waar jij, en jij alleen, bepaalt wat er te zien is, wat er gedeeld wordt en hoe dit wordt gepresenteerd: een eigen website!

Een eigen website is je digitale thuisbasis, een plek waar je werk niet concurreert met andere kunstenaars, advertenties of algoritmes, maar waar jouw werk centraal staat. Hier bepaal jij hoe je werk wordt gepresenteerd, welke verhalen je deelt, en hoe bezoekers met je in contact kunnen komen. Het is de enige plek online waar je publiek komt omdat ze écht geïnteresseerd zijn in wat jij maakt, niet omdat een algoritme hen naar je toe heeft geleid. Naar deze website verwijs je in al je uitingen, online én offline, terug. Je hebt hier je biografie, je portfolio(’s), je verhalen en al wat je maar delen wil met bezoekers en publiek. Dus ik denk dat het hebben van een website prioriteit nummer één zou moeten zijn voor elke kunstenaar. Daar kun je je werk tonen, je proces en je publiek rechtstreeks aanspreken. En je weet tenminste dat wie daar komt, er komt vanwege jouw werk.

Ik denk ook dat het onmisbaar is om een nieuwsbrief te hebben. Door middel van zo’n nieuwsbrief hou je mensen op de hoogte van, en betrokken bij, jouw werk. Maar hoe kom je aan de email adressen? Verzamel ze van mensen die de nieuwsbrief ook daadwerkelijk willen ontvangen en moedig ze aan deze te delen met anderen die zich op hun beurt wellicht in zullen schrijven. Een nieuwsbrief hoeft niet veel tijd te kosten. Het verzamelen van de mail adressen is eigenlijk het meeste werk en als je wekelijks, maandelijks of per kwartaal een nieuwsbrief eruit stuurt (afhankelijk van je productiviteit) kost je dat ook niet heel veel tijd. Praktische tips hiervoor zijn om via je website mensen te vragen zich in te schrijven om op de hoogte te blijven van nieuws en extraatjes die alleen de nieuwsbrief lezers zullen zien bijvoorbeeld. Maar je kunt ook mensen bereiken door op workshops, exposities, in publicaties een QR code te tonen die mensen naar een aanmeldformulier stuurt.

Wat zet je in de nieuwsbrief? Alles wat je kwijt wil. Je aankomende exposities of optredens, hoe de afgelopen expositie of voorgaand optreden is gegaan, je plaatst informatie over lopende projecten of biedt exclusieve kijkjes in de keuken die alleen in de nieuwsbrief te vinden zullen zijn. Een nieuwsbrief is niet alleen een manier om je publiek op de hoogte te houden: het is een directe lijn naar mensen die je werk waarderen. In tegenstelling tot sociale media, waar je berichten verdwijnen in een stroom van content, land je nieuwsbrief rechtstreeks in de inbox van geïnteresseerden. Zij die jouw werk graag zien, je willen volgen en op de hoogte willen blijven van je activiteiten zullen zich inschrijven. En dat is het publiek waar je verder mee komt. Dit zijn de mensen die jouw praktijk als kunstenaar verder kunnen helpen, als klanten of als facilitatoren, als ambassadeurs. Dat betekent meer aandacht, meer interactie, en uiteindelijk meer mogelijkheden, of dat nu verkopen, samenwerkingen, of gewoon waarderingen zijn.

Is dat alles?

Dan heb je een website, je hebt een nieuwsbrief… nu dat publiek nog. Het is niet dat ze zo komen aanwaaien natuurlijk. Je zult toch echt je handen uit de mouwen moeten steken, jezelf moeten “vermarkten” (wat een vreselijk woord is dat toch). Je zult jezelf op de een of andere manier moeten zien te presenteren en laten zien in en aan de wereld. Aangezien ik persoonlijk een hekel heb aan mijzelf te moeten verkopen, en ik vermoed dat veel kunstenaars of creatieven hier een probleem mee hebben, zijn methoden en mogelijkheden beperkt, maar ze bestaan wél.

Een van de activiteiten di je zou kunnen ondernemen en die eigenlijk al organisch gebeurt bij de meeste kunstenaars of creatievelingen is het bouwen aan offline netwerken of het uitbreiden ervan. Vaak werk je al samen met andere kunstenaars/schrijvers/artiesten. Misschien zit je zelfs al in een collectief en organiseren jullie al met enige regelmaat een gezamenlijke expositie of openbare bijeenkomsten of neem je al deel aan andere groepsexposities. Op deze manier trek je nieuwe mensen aan die jou en je werk leren kennen. Dit resulteert wellicht in inschrijvingen voor je nieuwsbrief (via een QR code bijvoorbeeld), in verkopen van geëxposeerd werk of zichtbaarheid bij anderen die jouw werk elders zouden willen exposeren.

Er zijn ook allerlei initiatieven in het land waaraan je kunt deelnemen zoals kunstmarkten en open atelier routes. Ik werk persoonlijk samen met culturele podia, (cultuur)cafés en kunst- en boekwinkels waar je iets kunt tonen aan de muur of waar je, tegen commissie, zines en boeken kunt achterlaten. En niet alleen als schrijver maar ook als kunstenaar kun je boeken en zines maken. Maak van je werk goede afbeeldingen en presenteer ze in zelfgemaakte boekjes, magazines of pak het wat grootser aan en publiceer een boekwerk via een print-on-demand-platform zoals Brave New Books of Blurb. Deze kun je delen of verkopen via diverse kanalen (naast verkoop via je eigen website), zoals boekwinkels, kunsthandels, galeries, kunstmarkten of -beurzen. Stuur zines en prints van je werk naar bestaande magazines, tijdschriften, curatoren of galeries. Er zijn legio mogelijkheden om deze te delen en jezelf zichtbaar te maken buiten je eigen circuit.

Ik organiseerde onlangs een presentatie van mijn laatste boek in een lokale boekhandel. Niet alleen verkocht ik werk, ik verzamelde ook e-mailadressen voor mijn nieuwsbrief, mensen die nu regelmatig mijn updates ontvangen en betrokken blijven bij mijn projecten.

Denk eens buiten de doos… Stuur bijvoorbeeld kunst- en postkaarten naar mensen die daarin geïnteresseerd zijn. Verzamel adressen tijdens publieke activiteiten waaraan je deelneemt, vraag erom als je in je nieuwsbrief aankondigt een dergelijk project op te willen starten of stuur ze naar mensen die al eerder werk van je hebben gekocht. Of maak gebruik van gespecialiseerde netwerken zoals IUOMA.

En wat dacht je van de pers. Schrijf eens wat gastblogs voor bekende websites, stuur persberichten naar kranten of online nieuwsverspreiders wanneer je een expositie hebt, stuur werk in naar (online)tijdschriften of vraag lokale radio of podcasters om een mogelijkheid als gast te verschijnen om te praten over je kunst, je motivaties of je leven als kunstenaar. Human interest doet het altijd goed.

Wil je dan toch online werk delen buiten je eigen website? Deel dan je werk eens op alternatieve platforms die gericht zijn op jouw type werk of stijl. Platforms als ArtStation en Saatchi Art zijn specifiek gericht op kunstenaars en kopers die serieus geïnteresseerd zijn in kunst. Hier hoef je niet te concurreren met kattenfilmpjes of “influencer-content”. Je publiek komt hier met de intentie om kunst te ontdekken, en dat maakt echt verschil.

Sociale media beloven zichtbaarheid, maar leveren zelden echte aandacht. Door te focussen op eigen kanalen, een website, een nieuwsbrief, offline netwerken, bouw ik een publiek op dat écht om mijn werk geeft. De vraag is niet óf je zonder sociale media kunt, maar hoe je dat doet. Wie weet wie je dan bereikt?